In de uitzending van Buitenhof maakte presentator Twan Huys gisteren een historische misstap. Ik maak me daarover kwaad. Hij stelde namelijk dat de RK kerk een „weinig frisse rol speelde in de Tweede Wereldoorlog”. Wat? Ik ben sinds mijn 16de geen katholiek meer, maar zat op een Jeziuïetenkostschool met pedo’s en bij een instituut van broeders – en ja hoor, ook daar weer pedo’s. Mijn vader was ooit protestant, later RK maar liet alles rond 1965 los.
Twan reduceert het uitgebreide en moedige kerkelijke verzet tot een valse nuance. Jammer genoeg corrigeerden Toines gasten, professoren Stefan Paas en Beatrice de Graaf, beiden protestant, dit niet. Maar de katholieke kerk wees al in 1934 de NSB openlijk af – als eerste RK antifascistische beweging in Europa. De kerk, samen met de protestanten vormden zij juist de morele en ook organisatorische ruggengraat van de Nederlandse illegaliteit.
Wie simpelweg naar de harde historische feiten en statistieken kijkt, ziet een onomstotelijke reeks argumenten die de claim van Huys volledig onderuithaalt. Nog los van het feit dat er geen normen bestaan of bestonden voor de omvang van het verzet.
- Vroegste antifascistische stellingname:
Al in 1934 veroordeelde de RK kerk in Nederland de NSB, waarna in 1936 een officieel en bindend lidmaatschapsverbod voor katholieken volgde. De encycliek (pauselijke brief) ‘Mit brennender Sorge’ uit 1937 was een fel pauselijke document tegen de nazi-ideologie en de rassenleer. Het concept kwam van toenmalige nuntius (ambassadeur), kardinaal Eugenio Pacelli – later bekend als paus Pius XII. Uniek en voor het eerst verscheen een encycliek niet in het Latijn, maar direct in het Duits. Die priesters de zondag erop openlijk voorlazen vanaf alle katholieke preekstoelen in heel Nazi-Duitsand, tijdens de verplichte zondagmis.
- Unieke oecumenische samenwerking:
Vanaf oktober 1941 werkte de RK kerk in Nederland officieel samen met het protestantse Convent van Kerken. Samen met de hervormde secretaris ds. K.H. Earsema en de gereformeerde prof. dr. Jan Schouten ontstond een uniek, gezamenlijk front tegen de bezetter. Andere verzetsdominees waren ds Jan Buskes in Amsterdam, ds Overdiep in Almelo en ds Pontier in Heerlen. - Grootschalige katholieke hulp:
Onder leiding van de Limburgse bisschop Guillaume Lemmens begonnen het Limburgse verzet en de Joodse kinderonderduik. De priesters van alle parochies riepen hun gelovigen op tot verzet en hulp. Dit initiatief, diep in het katholieke leven geworteld, redde honderden Joodse kinderen uit de handen van de nazi’s.
- Europees onderduikrecord:
Dankzij dit onvermoeibare, fijnmazige netwerk van gelovigen en humanisten kende Nederland het hoogste absolute aantal onderduikers in heel bezet Europa, nl. 350-375.000. Van hen 25.000 Joden. Gewone burgers toonden een ongekende solidariteit.
Dit vertaalt zich direct in de officiële statistieken: Nederland ontving relatief gezien, per hoofd, het hoogste aantal Yad Vashem-onderscheidingen ter wereld, nl. ruim 6.000 op een bevolking van 9 miljoen. Dat is dus 1 op en 1.500 inwoners, Twan. Dat haalde geen enkel bezet land. - Stakingen
We waren het enige bezette land waar in februari 1941 in en rond Amsterdam een massale staking uitbrak tegen de Jodenvervolging – en dat was al de derde. De illegaliteit bleek toen een unieke, brede volksbeweging waar gewone mensen, verkoopsters, artsen, winkeliers, studenten, dokwerkers, spoorwegarbeiders en de kerken zij aan zij protesteerden tegen de Nazigruwelen.
In vergelijking met hun collega’s in de omliggende landen komen de Nederlandse bisschoppen – en in het bijzonder aartsbisschop Jan de Jong (Utrecht) en bisschop Guillaume Lemmens (Roermond) – historisch gezien naar voren als de meest standvastige, onbuigzame en openlijk protesterende kerkelijke leiders in bezet Europa. En niet voor niets kreeg professor, pater en verzetsman Titus Brandsma een weg naar zich vernoemd in Dachau zelf, waar hij al in juni 1942 vermoord werd – als eerste Nederlandse RK priester.
Twan Huys deed gisteren niet aan kritische journalistiek, maar aan geschiedvervalsing. De rol van de RK en andere kerken waren destijds totaal niet ’twijfelachtig’; ze vormden juist de reddingslijn voor duizenden medemensen.
Eens kijken of Twan en Buitenhof dit recht zetten.
- Uitgelichte afbeelding: Door J.D. Noske / Anefo – Nationaal Archief, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=30373487
