De Europese Unie (EU) gaat veel strenger optreden tegen asielzoekers dan tot nu toe het geval was. Het Europees Parlement en de lidstaten hebben daar afgelopen maandag overeenstemming over bereikt. Het meest geruchtmakende onderdeel: afgewezen asielzoekers mogen straks naar terugkeercentra (return hubs) buiten Europa worden gestuurd.
EU-lidstaten mogen nu overeenkomsten sluiten met derde landen om daar deze terugkeercentra op te zetten. Met derde landen worden landen bedoeld die geen deel uitmaken van de EU. In theorie kunnen dat ook buurstaten van EU-landen zijn, maar vermoedelijk zullen we de kandidaten vooral moeten zoeken in Afrika en Centraal-Azië.
Als deze terugkeercentra er daadwerkelijk komen, zou dat betekenen dat de EU de verantwoordelijkheid voor afgewezen asielzoekers in de toekomst aan derde landen overdraagt. Alleen voor onbegeleide kinderen wordt een uitzondering gemaakt: ook gezinnen met kleine kinderen mogen naar de terugkeercentra worden gestuurd.
In de praktijk betekent het dat afgewezen asielzoekers voor onbepaalde tijd terecht komen in een land waarmee ze geen enkele binding hebben. Als het eenvoudig zou zijn om hen snel weer naar hun land van herkomst terug te sturen, zou Europa dat natuurlijk meteen doen. Terugkeer naar het land van herkomst mislukt echter vaak omdat de EU-lidstaten geen overeenkomst hebben met het land van herkomst over de terugkeer van vluchtelingen.
Zijn de betrokkenen eenmaal in zo’n terugkeercentrum beland, dan is er voor de EU uiteraard ook geen enkele prikkel meer om tot een terugkeerovereenkomst te komen. M.a.w: een asielzoeker in zo’n terugkeercentrum zoekt het wat de EU betreft verder maar lekker uit.
Of die terugkeercentra veel zoden aan de dijk gaan zetten is overigens maar zeer de vraag. Groot-Brittannië en Italië hebben eerder al geprobeerd terugkeercentra op te zetten in het buitenland, maar dat was bepaald geen doorslaand succes. GB heeft Rwanda 277 miljoen euro betaald voor terugkeercentra die nooit van de grond zijn gekomen en Italië heeft centra gebouwd in Albanië waarin uiteindelijk maar enkele tientallen asielzoekers terecht zijn gekomen. Dat mocht van de rechter, maar die droeg Meloni wél op juridische en medische bijstand te blijven verlenen aan de bewoners. Tel uit je winst.
Nederland wil samen met Duitsland, Denemarken, Oostenrijk en Griekenland onderzoeken in welke ‘derde landen’ terugkeercentra opgezet kunnen worden. Volgens het geruchtencircuit zijn Rwanda, Ghana, Senegal, Tunesië, Libië, Mauritanië, Egypte, Oeganda, Oezbekistan, Armenië, Montenegro en Ethiopië hiervoor in beeld.
Met het opzetten van terugkeercentra mag al deze zomer begonnen worden. De andere onderdelen van de wet moeten binnen een jaar geïmplementeerd worden. De lidstaten krijgen voor dat laatste iets meer tijd omdat er in eental landen eerst nog een invoeringswet door het parlement moet worden geloodst.
Uitgelichte afbeelding: Door Alina Zienowicz Ala z – Eigen werk, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2429230
