In de jaren ’60, ’70, en ’80 toen het RIOD onder dr Loe de Jong nog bestond – nu NIOD – wisten we vrijwel niets van het verzet in andere landen. (En al helemaal niet dat Nederland wel héél bijzondere prestaties leverde zoals het recordaantal onderduikers in bezet Europa).
Het is niet meer na te gaan wanneer het hier doordrong dat er ook in Tsjecho-Slowakije fors studentenprotest was, en al in het najaar van 1939, toen WO-II op 2 september was uitgebroken door nazi-inval in Polen. Tsjecho-Slowakije was toen ook al geheel door de nazi’s ingenomen (op Ruthenië na, dat de Hongaren inpikten).
Op Onafhankelijkheidsdag 28 oktober 1939, herdachten Tsjechen en Slowaken de oprichting van Tsjecho-Slowakije in 1918 – voorheen deel van het Oostenrijkse keizerrijk. Tienduizenden mensen – studenten en burgers – trokken door het centrum van Praag om te demonstreren tegen de nazi’s. De bezetter schoot: bakkersgezel Václav Sedláček stierf en de geneeskundestudent Jan Opletal raakte zwaargewond – hij overleed op 11 november.
Dan 15 november 1939 de begrafenis van Opletal: vier dagen na zijn dood trok een stille rouwstoet met naar schatting 4.000 mensen door Praag. Deze sloeg snel om in een massale anti-nazidemo met nationalistische en anti-Hitler-leuzen. Ook in steden als Brno en Příbram braken studentenprotesten uit.
Op 17 november 1939 fusilleerden de nazi’s de acht studentenleiders en één professor tijdens de zg. ‘Sonderaktion Prag‘.
Het waren:
• František Skorkovský (rechtenstudent, voorzitter van de buitenlandse afdeling van de Nationale Vereniging van Tsjechische Studenten)
• Josef Adamec (rechtenstudent, secretaris van de Nat. Ver. v. Tsjechische Studenten)
• Bedřich Koula (rechtenstudent, secretaris van de studentenbond in Bohemen)
• Václav Šafránek (architectuurstudent, bestuurder van de studentenbond)
• Jaroslav Klíma, Jan Weinert en Jan Černý (studentenvertegenwoordigers die bij de Gestapo hadden gepleit voor de vrijlating van tijdens de mars opgepakte studenten)
• Marek Frauwirth (Slowaakse studentenleider, die bovendien valse paspoorten maakte voor vluchtende Joden)
• Prof. dr. Josef Matoušek (docent geschiedenis aan de Karelsuniversiteit in Praag, medeorganisator van de herdenking)
– Uitgelichte afbeelding: By unkrown – Vlastivěda Moravská – Svobodný stát a okupace, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Redirect/page/11307752
