Afgelopen zaterdag schoot de 24-jarige Michał Oksiński 6 mensen dood op het Grote Marktplein in Krakau. Voordat hij naar Krakau vertrok, schoot de dader in Ostrowiec Świętokrzyski (een stad in het zo van Polen) zijn vader (53), zijn moeder (52) en zijn zuster (21) dood. Oksiński overleed na een vuurgevecht met twee agenten maandagochtend in het ziekenhuis. Hij is niet meer bij bewustzijn geweest en kon dus niet verhoord worden. Dat Oksiński niet meer slachtoffers maakte, is volledig te danken aan het moedige optreden van de betreffende agenten. Beiden raakten zwaargewond, maar zijn inmiddels buiten levensgevaar.
Oksiński kampte met ernstige psychische problemen en leidde een teruggetrokken leven. Hij was – weinig verrassend – veel online te vinden, waar hij een ongezonde belangstelling toonde voor de extreemrechtse Noorse terrorist Anders Breivik.
Bij de huiszoeking in de kamer van Oksiński (hij woonde nog bij zijn ouders) trof de politie naast wapens ook een Gadsdenvlag aan, een historische Amerikaanse vlag die herkenbaar is aan een gele achtergrond met daarop een opgerolde ratelslang en de tekst “Don’t Tread on Me”. De Gadsdenvlag dateert uit 1775. Ze werd gebruikt door Amerikaanse kolonisten die in opstand kwamen tegen de Britten. Van oorsprong is de vlag dus geen extreemrechts symbool, maar tegenwoordig wordt ze vooral gebruikt door enge libertariërs, Maga-gekkies, anti-overheidsmilities en ander extreemrechts gajes.
De combinatie met Oksiński’s fascinatie met Breivik leidde er toe dat minister van Binnenlandse Zaken Marcin Kierwiński tijdens een persconferentie zei dat de schutter ‘zeer radicale opvattingen’ had en dat ‘alles erop wees’ dat hij gefascineerd was door extreemrechtse ideologieën. Begrijpelijk, maar mogelijk ietwat voorbarig.
De Poolse oppositie reageerde als door een wesp gestoken. De politieke spanningen zijn de afgelopen tijd hoog opgelopen en de oppositie zag de uitspraken van de minister van BiZa als een poging de conservatieve beweging collectief in het beklaagdenbankje te plaatsen.
Door alle opschudding zag Kierwiński zich genoodzaakt zijn uitspraken te nuanceren. In een tv-interview op zondag zei hij dat Oksiński’s vermeende extreemrechtse ideologie slechts ‘een van de hypothesen’ was, en beweerde hij dat het niet zijn bedoeling was geweest om emoties op te wekken.
Online rechts greep dat interview meteen aan om Kierwiński’s eerdere uitspraken 180 graden om te draaien en zonder blikken of blozen te beweren dat de dader een extreemlinkse zeloot zou zijn geweest. Het zal je niet verbazen dat de claim onmiddellijk viraal ging.
Eerder hadden rechtse complotgekken overigens al beweerd dat dat Oksinski een Oekraïner was, of een ‘LGBT-activist’, of dat de hele zaak een complot van de regering was om de Onafhankelijkheidsdag-mars op 11 november te verbieden. Op sociale media werd massaal een foto gedeeld waarop de dader te zien zou zijn met een lhbtq+-regenboogvlag en symbolen van Antifa. Dat dit al snel een met AI bewerkte foto van een andere persoon bleek te zijn mocht de pret niet drukken: in extreemrechtse kringen wordt de foto nog steeds massaal gedeeld. Welcome to the internet.
Met wat we nu weten over Oksiński valt er eigenlijk geen zinnig woord te zeggen over een eventuele politieke motivatie van zijn daad – als die er al was. Voor zover we nu weten behoorde hij tot geen enkele organisatie en had hij geen banden met welke partij dan ook. Volgens een voormalige klasgenote tekende Oksiński afbeeldingen schietpartijen op scholen en vertelde hij haar dat hij terrorist wilde worden, wat er niet bepaald op wijst dat hij geestelijk in orde was. Dat hij eerst zijn familie vermoordde lijkt er ook op te wijzen dat we eerder te maken hebben met een diepgestoorde nihilist die geen enkele waarde hechtte aan zijn eigen leven of dat van anderen.
De rechtse complottheorieën die ondanks alle bewijzen van het tegendeel nog steeds de ronde doen op sociale media .zijn in elk geval niet meer dan desinformatie.
Uitgelichte afbeelding: Door None – https://cedarnews.net/newstasks/1120976/cctv-captures-opening-moments-of-deadly-krakow-poland-shooting-video/, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=203090570
