Ter gelegenheid van Wapenstilstandsdag (11 november) zond BBC2 een verhaal uit van War detectives die twee tot voor kort ongeïdentificeerde gesneuvelde Schotse soldaten wel op naam weten te brengen. Er is een vermoeden en er is de mogelijkheid van DNA-onderzoek bij mensen die vermoedelijk nabestaanden zijn. Het DNA bevestigt de identiteit van de gesneuvelden en geeft de familie alsnog postuum voorouders die gebleven zijn in de groene velden van Frankrijk (die in de Grote Oorlog niet bepaald groen waren).
DNA als historische bron is een nieuwe verworvenheid waarmee men moet uitkijken, tenzij er concrete voorouders te vinden zijn. Wat heb ik aan de mededeling dat ik voor 8% Litouws DNA heb? Die Litouwers zijn niet te achterhalen. Wel de zakkendrager die uit het Nederrijnse naar Schiedam kwam, en wiens naam ik draag – en die een wereld van industrie, gildewezen en sjouwen opent – en van immigratie, dat wel in een tijd toen grenzen nog niet zo serieus waren als nu. Duiken in de eigen voorgeschiedenis levert in mijn geval havenarbeiders op die vracht wogen of klaarmaakten om uit het ruim gehesen te worden. Wat mij verbindt aan de roemruchte Rotterdamse Elevatorstakingen van 1905 en 1907, waarvoor een organisator vruchteloos steun zocht in christen-anarchistische kring.1)
Nu is sociale geschiedenis of geschiedenis van de arbeidersbeweging mijn vak dus dat is mooi meegenomen, maar speurtochten naar voorgeslacht van Bekende Mensen leveren ook blikken op historische gebeurtenissen en situaties waar men nooit bij stilgestaan heeft. Is genealogische belangstelling historische belangstelling? Ik ben zo vrij hierop bevestigend te antwoorden, in de wetenschap dat er historici zijn die hier niets van willen weten.
Jan Romein plaatst de geïnteresseerde lezer enigszins voor raadselen bij zijn verkenning van de grondslagen van de historische belangstelling. Komt die voort uit het ongespecialiseerde van de mens als soortwezen, de benodigdheid van werktuigen die vooruitgang belichamen en daarmee hun historie met zich meebrengen? Als kroongetuigen haalt hij aan: dieptepsycholoog Erich Neumann 2), bioloog Adolf Portmann 3), de mysticus Gerald Heard 4), filosoof Karl Jaspers 5) en sterrenkundige Anton Pannekoek met Antropogenese – dat online is te lezen.
Buitengewoon interessante werken die evenwel, althans bij mij, de raadselen verder vergroten.
Is de ongespecialiseerdheid van de mens als soortwezen bron van historische belangstelling? Zij bepaalt het veranderlijke karakter van ’s mensen bestaan: voedselvoorziening, samenwerking of juist vijandschap, economische of politieke ordening. Maar eigenlijk is die deur al open. Persoonlijke belangstelling voor geschiedenis wordt zoals ik al schreef gewekt door genealogisch speurwerk. Of betrokkenheid bij een politiek-filosofische stroming. Om even tot slot min of meer te zeggen waar het op staat: anarchisme zonder zicht op of belangstelling voor de ruime geschiedenis betekent het zich afsnijden van het (recente) verleden en is betekenisloos.
Wordt ongetwijfeld vervolgd, vraag niet wanneer.
1) De stakingen waren gericht tegen het machinaal uit de ruimen zuigen van graan. Het stakerslied op de wijze van “Daar komen de schutters”: “De elevatoren die zuigen het graan, en onze banen die gaan er aan.” Je zou kunnen zeggen dat de morele economie van havenarbeiders verdedigd werd bij dit verzet tegen de technologie, dat evenwel zoals dat nu eenmaal gaat, vergeefs was. De “modernen” van het NVV waren tegen de staking. Meer hierover online (een genealogische site zowaar).
2) Ursprungsgeschichte des Bewußtseins
3) Biologische Fragmente zu einer Lehre vom Menschen
4) The source of civilization
5) Vom Ursprung und Ziel der Geschichte
– Zakkendragerbeeld: Door Michielverbeek – Eigen werk, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=47667917
– Anton Pannekoek 1908, bron: IISG
– Eerder verschenen bij Libertaire Orde
