De vorige Iraanse revolutie herinner ik mij nog maar al te goed. Het speelde zich af terwijl ik voor het eerst met een Innig Geliefde op grote Buitenlandse Reis was, Sardinië. Ik zwoegde mij door Italiaanse kranten heen om het proces te kunnen volgen en begrijpen, wat niet altijd meeviel. Bij zo’n Romaanse taal schakel ik terug op mijn kennis van het Latijn, en dat komt vaak goed uit maar lang niet altijd. Terzake!
Of nou ja, ter linkerzijde werd de val van de sjah toegejuicht. Zijn onderdrukkings- en martelapparaat maakte zijn regime tot de Vijand. En de gevangenissen gingen even open voor de politieke gevangenen. Een altijd vrolijk-kortgerokte Iraanse vluchtelinge uit onze kennissenkring ging blij naar het bevrijde vaderland – en was binnen een week terug, geheel uitgekeken op de Revolutie. We hadden gewaarschuwd kunnen zijn dus door iemand die de situatie beter doorhad dan wij linkse “witte”(zo heette je toen nog niet) Nederlanders. En toen Khomeiny eenmaal kwam bovendrijven als de Leider luidden er nog geen alarmklokken: hij was in ieder geval anti-imperialist.
Het duurde niet heel lang, maar dus wel langer dan bij ervaringsdeskundigen tot wij beseften dat het ene abjecte regime was afgewisseld met een ander, dat dol was op executies. De paradoxale conclusie was dat de sjah als seculiere despoot te prefereren was boven de Grote Voorganger. Het lijkt mij onzin om te zeggen dat “links” achter “de islamisten” staat. Hoewel, tja, we hebben het wel over ruim veertig jaar geleden. Toen het niet voor links zou zijn doorgegaan om te roepen “say it loud say it clear, we support Hamas here”. De ontheemding van zich op de Verlichting en de socialistische klassiekers in het bijzonder beroepend links kan niet beter uitgedrukt worden. Betekent dit dat neplinks achter de ayatollahs staat?
Eigenlijk net als 1978/79 ontbeert de opstandige massa in Iran organisatie die het bestuur na het vertrek van Khamenei naar de Moskouse Goudkust (hij heeft al goud vooruitgestuurd, melden de berichten) kan overnemen. Khomeiny had via de moskeeën en de Bazaar een georganiseerde achterban. En voor een machtswissel als nodig in Iran nu is een Jacobijns model vereist in de wereld van nu. Het zou rampzalig zijn als Israël en de VS een handje zouden helpen bij de opstand. Maar wie lijkt Voorman te zijn in Iran 2026? De destijds langverbeide zoon van de verdreven sjah.
Het kan redelijk goed gaan. Het herstel van de monarchie in Spanje in 1976 betekende wel degelijk een breuk met het franquistische regime, dat zijn tijd ook wel had uitgezeten. Kan men Reza Pahlevi vertrouwen met zijn belofte van democratie? De tijd zal het leren, om met een machteloze platitude te eindigen.
