Het is een geijkte praktijk, ook of misschien wel juist in het dekoloniserende tijdperk na de Tweede Wereldoorlog. Regeringsleider of staatshoofd van een land dat officieel onafhankelijk heet te zijn en door bezetting of ontvoering hardhandig te horen krijgt wie de baas is. Ik doe het uit mijn hoofd.
– Imre Nagy, premier van Hongarije in 1956, die democratische hervormingen dreigde in te voeren en daarmee bezetting door de USSR uitlokte. Nagy werd afgezet en twee jaar later opgehangen. Ik noem hierna Alexander Dubček, partijleider van Tsjechoslowakije, die na de bezetting door de Warschaupactlanden minus Roemenië ontvoerd werd, maar niet vermoord. Langzaamaan werd hij weggewerkt tot boswachter, en hij kon bij het einde van het reëel bestaand socialisme alsnog een hoge functie krijgen – het vermoorden werd hem bespaard.
– Cause célèbre – als dat een toepasselijk woord is – is de moord op Patrice Lumumba, eerste premier van voormalig Belgisch Kongo. Hij had zich al bij de onafhankelijkheidsverklaring de woede van de kolonialen op de hals gehaald door tegen de koning te zeggen dat er niets was waarvoor de Kongolezen de Belgen dankbaar hadden te zijn. Binnen een week waren de Belgen terug, Katanga en Zuid-Kasai scheidden zich af en Lumumba werd afgezet door de Belgischgezinde president Kasavubu. Vervolgens pleegde Mobutu een staatsgreep, hij liet Lumumba gevangen nemen en “uit veiligheidsoverwegingen” werd Lumumba overgebracht naar vijandig, afgescheiden Katanga, waar hij door een Belgische soldaat werd doodgeschoten. Na de lange dictatuur van Mobutu werd de naam van voormalig Belgisch Kongo (Kongo-Léopoldville/Kongo-Kinshasa) van de honende naam Democratische Republiek Congo voorzien. Maar sinds de onafhankelijkheid is het nooit wat geworden behalve een enorm bloedbad. En een wingewest.
– Amílcar Cabral, de voorman van de onafhankelijkheidsbeweging van de Kaapverdische eilanden en Portugees Guinea, marxistisch theoreticus van de guerrilla. In 1973 slaagde de Portugese geheime dienst er in hem te vermoorden – het guerrillaleger had veel succes op het vasteland. Een jaar later, na de val van het fascistische regime in Portugal, was het land als Guiné-Bissau het eerste van het het overjarige koloniale rijk dat onafhankelijk werd. Van de samensmelting met de Kaapverdische Eilanden is niets terechtgekomen.
– Namens Washington werd de socialistische president van Chili in 1973 tot zelfmoord gedreven bij een staatsgreep. Jarenlang werd gedacht dat hij vermoord was maar op de geluiden na zijn laatste radiotoespraak zijn nogal duidelijk de schoten te horen waarmee hij zich om het leven bracht, om te voorkomen dat hij in handen zou vallen van de putschisten namens de CIA.
– In de nieuwbakken republiek werd de ene na de andere president van Afghanistan vermoord bij partijconflicten. Hafizullah Amin was in 1979 de laatste leider van de communistische partij, die door het Sowjetleger, dat het land binnenviel, werd vermoord. Een goede vazalstaat is Afghanistan niet geworden, we weten het (en in de schaduw van ander nieuws weten we nu niet of de Pakistaanse luchtmacht er in geslaagd is de emir van de islamitische heilstaat te doden, maar wat zal het ook uitmaken).
– Manuel Noriega van Panamá, ontvoerd door een VS-bezettingsleger in 1989
en Ernesto Maduro, eerder dit jaar bij een kleine invasie van Venezuela. Niet vermoord, wel ook ontvoerd. Het doden van Saddam Hoessein is formeel aan de door de VS geïnstalleerde bewind overgelaten. Ook het vermoorden van Gadhafi in 2011 is uitbesteed.
– De mislukte winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede heeft er zin in. Het doden van de Hoogste Leider van Iran past in een ruime traditie, ik ben vast wel wat namen vergeten. Ja, er zijn wel mensen aan het dansen van vreugde in Iran, maar men kan beter zijn of haar hart vasthouden over wat er na Khamenei komt. Er is (nog?) geen machtsvacuüm dat in een grote opstand gevuld kan worden. Dat ik dat graag zou zien gebeuren maakt tenslotte niets uit.
– Uitgelichte afbeelding: Door Anoniem – http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=05221.000.030, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=47445320
