Of het een authentiek citaat van Adolf Hitler is, dat niemand zich nog de massamoord op de Armeniërs herinnerde, doet er niet toe. Die genocide, die toen nog niet zo heette, is buiten Armeense kring vergeten of wordt weggewimpeld.
“Our smallest ally” werden de Syrisch-Orthodoxen genoemd in de Eerste Wereldoorlog. Gezamenlijk met het oudste christelijke volk van de wereld, de Armeniërs, werden ook zij massaal vermoord en op de vlucht gejaagd door Turken, Perzen, Koerden en Azeri’s (moslims, kortweg) in 1915 en daarna. De massamoord heet Seyfo, wat in de verte lijkt op Sjoah – de Syrisch-Orthodoxen spraken of spreken de oudst voortbestaande semitische taal, Aramees.
Het volgende is ontleend aan het warm aanbevolen nieuwsblog van Domicela Heijmeriks over het Midden-Oosten, net niet het nieuws dat de meute op straat brengt.
In het zuidoosten van Turkije ligt Yerdo, een klein dorp in de streek Tur Abdin. Op Turkse kaarten heet het Yamanlar. Ooit woonden er ongeveer dertig Syrisch-orthodoxe families. Tegenwoordig woont er volgens de voormalige dorpsgemeenschap geen enkele christen meer.
Toch werd er deze maand weer gebouwd aan een stukje van hun geschiedenis.
Aartsbisschop Mor Timotheos Samuel Aktaş zegende de eerste steen voor de herbouw van de kerk van Mor Aho. Er werd gebeden en gezongen in het Syrisch, de taal die al eeuwenlang in de liturgie van de Syrisch-orthodoxe kerk wordt gebruikt.
Tur Abdin is een van de oudste centra van het Syrisch-orthodoxe christendom. De streek staat bekend om haar kloosters, kerken en eeuwenoude religieuze tradities.
Veel Assyriërs verlieten het gebied door geweld, onveiligheid en gebrek aan toekomstperspectief. Vooral vanaf de jaren zeventig vertrokken families naar Europa. Hun dorpen liepen langzaam leeg.
Ook Yerdo verloor vrijwel al zijn oorspronkelijke bewoners. Volgens de website van de voormalige dorpsgemeenschap wonen inmiddels meer dan 350 families met wortels in het dorp verspreid over Europa.
De kerk van Mor Aho raakte in verval en het gewelfde dak stortte in. In 2018 zamelden voormalige bewoners geld in om de oude christelijke begraafplaats te beschermen. Nu is de kerk aan de beurt.
Of de herbouw ook families terug naar Yerdo brengt, valt nog te bezien. De meeste nakomelingen hebben inmiddels een bestaan opgebouwd in Europa. Maar de kerk waar hun ouders en grootouders ooit samenkwamen, krijgt weer een dak.
En dat is voor een dorp dat vrijwel zijn hele christelijke gemeenschap verloor, alvast bijzonder nieuws.
– Uitgelichte afbeelding: By Rafy – location of villages by AINA.orgTomoghraphic map by User:Sémhur, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=17362162 Yerdo ligt aan de noordzijde van de kaart.
