‘Volgens de Braziliaanse pedagoog en onderwijshervormer Paulo Freire is onderwijs nooit louter de overdracht van informatie; het is een praktijk die wordt gevormd door waarden, macht en sociale verhoudingen. Wanneer hij stelt dat ‘de docent de plicht heeft niet neutraal te zijn’, bedoelt hij dat lesgeven altijd plaatsvindt binnen een sociale werkelijkheid die wordt gekenmerkt door ongelijkheid en machtsverhoudingen.’ [Zijn Pedagogia do oprimido is in het Nederlands vertaald. Pedagogie van de onderdrukten, 1972 en latere drukken; thh.]
‘Doen alsof men neutraal is, kan ertoe leiden dat bestaande onrechtvaardigheden onbetwist blijven. Freire ziet de rol van de docent daarom als het helpen van leerlingen om zowel de wereld als het geschreven woord te ‘lezen’: aannames ter discussie stellen, structuren van overheersing herkennen en het zelfvertrouwen ontwikkelen om bij te dragen aan de verandering van hun omstandigheden. Onderwijs dient niet de opvattingen van de leerkracht aan leerlingen op te leggen, maar juist kritisch bewustzijn, dialoog, autonomie en democratische participatie te bevorderen. Voor Freire is lesgeven bijgevolg een ethische en politieke praktijk: het klaslokaal kan de bestaande orde reproduceren of juist een ruimte worden voor kritische reflectie en maatschappelijke transformatie.’
[Overgenomen van Pol Sci; vertaling door Thom Holterman.]Freire’s ‘Pedagogie van de onderdrukten’ omvatte een radicaal pleidooi voor een bevrijdende pedagogiek, die onder meer ingebed is in sociale rechtvaardigheid. Dit ligt tegen het anarchisme aan… Was het niet de vrijdenker, anarchist, publicist Anton Constandse (1899-1985), ook pedagoog, die verklaarde: ‘In niets neutraal!’ (zie ‘De Groene Amsterdammer’ van 22 september 1999, Online).
Thom Holterman (nieuw blog ‘Libertair Tegenwicht’ in aanbouw)
