… en dat was een man door wie de straten op zondag om 12 uur leeg bleven. En die gewoon achter een saai bureautje zat en vertelde, met een ernstige blik, een uur lang. Af en toe een foto of stukje film.
En dat maakte zoveel indruk op mij als 12-jarige, dat ik jarenlang dacht dat hij die uitzendingen een jaar aaneengesloten achter elkaar deed… Het gaat om de tv-serie ‘De Bezetting’ van dr Lou de Jong, toen directeur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie – later hernoemd tot Nederlands ipv Rijks.
Er verschenen in 1960 maar 3 afleveringen:
⦁ 6 mei: De opkomst van het nationaal-socialisme en de meidagen van 1940
⦁ 16 sept: De eerste maanden in bezet Nederland
⦁ 25 nov: De Jodenvervolging begint.
Daar moeten vier opmerkingen bij..
1. De Jong, Joods, was in zekere zin een ideale samensteller, omdat hij de oorlog zelf niet in Nederland had meegemaakt. Hij vluchtte in mei ’40 naar Engeland, waar hij in Londen bij Radio Oranje ging werken – de nationale Nederlandse zender die via de BBC uitzond en waar je in Nederland niet naar mocht luisteren. De Jongs tweelingbroer bleef, net als zijn ouders, en alle drie werden vermoord.
2. In de teksten sprak De Jong vrijwel uitsluitend over ‘de Duitsers‘ en zelden over ‘de nazi’s’. Tot voor een jaar of acht deed ik dat zelf ook klakkeloos nota bene als samensteller van de website Nieuws-WO2, maar het is niet correct. Het waren nazibezetters, met nazisoldaten, en nazikampen, nazitanks, naziterreur.
3. De Jong onderzocht veel, maar schatte het verzet veel te laag in. Zo telden voor hem de 350.000 onderduikers niet mee als verzetsmensen, evenmin als de 700.000 ouders/leden van gastgezinnen, helpers, verzorgers, reisbegeleiders. Dat waren zeker meestal geen mensen die dat 40 uur per week deden, of continu jarenlang.
4. Intussen blijkt uit een boek als ‘Een land in verzet’ met een uitvoerige berekening dat het wel een miljoen mensen waren, inclusief de onderduikers zelf dus. Dat Nederland met dat aantal onderduikers het record in bezet Europa had, wist De Jong simpelweg niet. Ook niet dat de Februaristaking in zijn soort de enige en in bezet Europa was geweest met zo’n 100-200.000 stakers .
De Jong deed niet veel aan militaire zaken. Zo ontging het hem ook dat de nazi’s enorme vliegtuigverliezen leden bij hun illegale aanval op Nederland: de eerste dag al zo’n 300 toestellen. Dat is intussen geheel uitgeplozen door de Studiegroep Luchtoorlog, die er een database per toestel van heeft gemaakt: kijk op SGLO.nl
De andere afleveringen van De Jong waren:
De Februaristaking – 26 februari 1961
Mussert en de Duitsers – 28 april 1961
Dagelijks leven, 1940-1944 – 15 september 1961
Nederlands-Indië bedreigd – 8 december 1961
De strijd in Indië – 9 maart 1962
De Jodenvervolging – 3 mei 1962
Geestelijk verzet – 7 september 1962
De geheime verbindingen met Londen – 23 november 1962
Het lange wachten – 19 februari 1963
De april-mei stakingen van 1943 – 3 mei 1963
De hulp aan onderduikers – 1 oktober 1963
De gevangenissen en concentratiekampen – 17 december 1963
Nederlands-lndië onder Japanse bezetting – 3 maart 1964
Nederlanders in de vrije wereld – 8 mei 1964
Dolle Dinsdag, Slag bij Arnhem, Spoorwegstaking – 16 september 1964
De oorlog in Zuid-Nederland – 17 november 1964
De Hongerwinter – 23 februari 1965
De Bevrijding – 4 mei 1965.
Churchill
Overigens was ook een absoluut hoogtepunt de staatsbegrafenis van Churchill op tv, gewoon overdag op zaterdag 30 januari 1965 – hij stierf op 24 januari 1965. Het was en is de grootste staatsbegrafenis in Europa, met koningin Elizabeth II, ook koningin Juliana en Bernhard gingen erheen. Ik was toen 17. We kregen die dag vrij van school – Jezuïetenkostschool in Nijmegen, waar je toen op zaterdagochtend nog school had – om te kunnen kijken naar die ruim 4 uur tv op Nederland. De uitzending begon met het vaste signaal voor BBC-uitzendingen naar bezet Europa: pom-pom-pom-poooom, de eerste maten, op de pauken, van Beethovens 5de symfonie.
Nederlandse tv had toen nog maar één net. Daar moeten ongeveer 3 miljoen Nederlanders gekeken hebben, via hun 2 miljoen toestellen. Op een bevolking van toen 12 miljoen. Wereldwijd keken er naar schatting 350 miljoen, in Groot-Brittannië 23 miljoen mensen.
Volgens sommigen was dit ook het afscheid van Groot-Brittannië als wereldmacht.
- Uitgelichte afbeelding: Door Loe_de_Jong_-_De_bezetting.png: https://wiki.beeldengeluid.nl/index.php/Gebruiker:Bas_agterbergderivative work: Materialscientist (talk) – Beeld & Geluid Wiki, CC BY-SA 3.0 nl, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=17836843
